Góry Zachodniorumuńskie
Carpaţii Occidentali (munţii Apuseni, Góry Zachodnie, Góry zachodniorumuńskie, węg. Erdelyi Szigethegyseg)
Góry Zachodniorumuńskie zwane też górami Apuseni (nazwa częstsza w literaturze turystycznej) stanowią w miarę zwarty zespół kilku pomniejszych pasm górskich, zamykających Wyżynę Transylwańską od zachodu. Najwyższe szczyty to Curcubăta Mare (1849 m.), Vlădeasa (1836 m.) oraz Muntele Mare (1826 m.). Budowa geologiczna oraz krajobraz Gór Zachodniorumuńskich wykazują dużą rozmaitość, choć w przeciwieństwie do Karpat Południowych czy Wschodnich brak tu typowych form wysokogórskich. Najbardziej znanym w tych górach jest krasowy obszar Padiş w górach Bihor, zwany „królestwem karpackiego krasu”.
Munţii Şes (Munţii Plopiş, węg. Rez-hegy))
Grzbiet niewysokich gór Şes leży w północnej części Apuseni i ciągnie się z północnego zachodu na południowy wschód. Góry Şes od zachodu sąsiadują z nizinami Kriszany; na północy i północnym wschodzie pasmo opada w szeroką dolinę Barcău, za krótką granicę wschodnią można uznać w przybliżeniu drogę Sâg – Ciucea (rejon grzbieciku łączącego góry Şes z górami Meseş), granicę południową stanowi dolina Crişul Repede – Kereszu Szybkiego (granica z górami Pădurea Craiului i pasmem Vlădeasa).
Najwyższym szczytem jest Măgura Mare (918 m.). Góry zbudowane są z łupków krystalicznych i gnejsów. Zagospodarowanie turystyczne jest niewielkie i poza kiepsko oznakowanymi szlakami ogranicza się właściwie do podnóży. Przez przełęcz Piatra Craiului w południowej części gór przebiega główna droga z Oradei do Klużu.
Munţii Meseş
Grzbiet gór Meseş, leżący (podobnie jak góry Şes) w północnej części Apuseni ciągnie się z południowego zachodu na północny wschód. Granicą wschodnią pasma jest dolina rzeczki Crasna; na północnym zachodzie granica biegnie wzdłuż linii Crasna – Zalău – Jibou; granica wschodnia biegnie wzdłuż rzeki Agrij i na południe do kotliny Huedin, granicę południową stanowi dolina Crişul Repede (za którą wznosi się masyw Vlădeasa). Na południowym zachodzie góry Meseş łączą się z górami Şes.
Najwyższy wierzchołek Meseş stanowi Măgura Priei (996 m.). Góry te zbudowane są ze skał krystalicznych oraz fliszu. Pokryte są przeważnie lasami mieszanymi. Szlaki turystyczne są nieliczne, zagospodarowanie ogranicza się do podnóży i rejonu dróg. Przez góry prowadzi wijąca się na tym odcinku zakrętami główna droga z Satu Mare do Klużu.
Leżące w niedalekiej odległości na północny zachód od gór Meseş miasto Şimleu Silvaniei jest miejscem urodzenia Stefana Batorego.
Pădurea Craiului (węg. Király-erdö)
Stanowią niezbyt wysokie pasmo w północno zachodniej części Apuseni. Granicą północną jest dolina Crişul Repede – Kereszu Szybkiego (granica z górami Şes); granicę zachodnią stanowią dolina rzeczki Iad – rejon Stâna de Vale – dolina potoku Aleu (granica z masywem Vlădeasa), na południu góry te opadają ku kotlinie Beiuş, na zachodzie zaś przechodzą we wzgórza rozpływające się w równinach Kriszany.
Najwyższym szczytem jest Vârful Mermezii (1062 m.). Budowę geologiczną stanowią wapienie. Góry Pădurea Craiului w większości pokryte są lasem. W części północno wschodniej znajduje się łatwo dostępny rejon malowniczego przełomu Crişul Repede, przez który przebiega linia kolejowa Oradea – Kluż. Z kolei w południowej części gór leży jaskinia Meziad.
Najbardziej znaną bazą turystyczną jest Stâna de Vale, stanowiąca punkt wypadowy także w inne rejony Apuseni – masyw Vlădeasa oraz rejon Padiş w górach Bihor. Leży tu ponadto kilka innych obiektów (schronisko Meziad niedaleko jaskini).
Munţii Vlădeasa (Masivul Vlădeasa, węg. Vlegyásza-hegy)
Góry Vlădeasa stanowią drugie pod względem wysokości pasmo górskie należące do Gór Apuseni. Granicą północną pasma jest dolina Crişul Repede – Kereszu Szybkiego (granica z górami Şes i Meseş). Granica wschodnia przeprowadzana jest zazwyczaj doliną Henţ, a następnie przez niewybitną przełęcz Pasul Prislop do zachodniej części jeziora Fântânele (granica dość problematyczna); granica południowa biegnie (od wschodu na zachód) wzdłuż doliny Someşul Cald – Gorącego Samoszu, przez rejon Piatra Arsă i dolinę potoku Bulzu (granica z górami Bihor); na zachodzie granicą masywu są: dolina Aleu, rejon Stâna de Vale i rzeczka Iadu (granica z masywem Pădurea Craiului).
W górach Vlădeasa można wydzielić dwie dalsze pomniejsze jednostki: właściwy kilkuwierzchołkowy masyw Vlădeasa (1836 m.) oraz leżącą na południowy zachód od niego grupę Buteasa (1792 m.) – Briţei (1759 m.) – Cârligata (1694 ml.). Góry te zbudowane są w większej części ze skał krystalicznych; są tu także niewielkie obszary wapienne. Obszary najwyższych wzniesień mają charakter połoninny ( w rejonie wierzchołków Vlădeasa występują niewielkie płaty kosodrzewiny); gdzieniegdzie pojawiają się kontrastujące z łagodnym krajobrazem formy skalne (np. charakterystyczna Piatra Tâlharului, czy wapienne Pietrele Albe).
W niedalekiej odległości od szczytu Vlădeasa znajduje się schronisko turystyczne; u podnóży gór rozwija się ostatnio baza noclegowa w gospodarstwach agroturystycznych. Jakość oznakowania szlaków turystycznych jest zróżnicowana, przeważnie kiepska; ruch turystyczny w wyższych partiach gór poza schroniskiem „Vlădeasa” nie jest zbyt wielki.
W Săcuieu u wschodnich podnóży masywu co roku w pierwszą niedzielę maja odbywa się święto mierzenia mleka połączone z biesiadą.
Munţii Bihor (węg. Bihar-hegy)
Góry Bihor stanowią najwyższą część gór Apuseni. Na północy granice ich stanowią: potok Bulzu, rejon Piatra Arsă oraz dolina Someşul Cald – Gorącego Samoszu (granica z masywem Vlădeasa); granica wschodnia przebiega: wzdłuż potoku Beliş, przez rejon polany Urşoaia, wzdłuż potoku Albacu do miejscowości Albac, stąd doliną Arieş do Câmpeni (granica z górami Gilău); granica południowo wschodnia biegnie wzdłuż drogi Câmpeni – Buceş (granica z górami Trascău); granicę południową stanowi Crişu Alb – Keresz Biały (granica z górami Metaliferi i górami Zarand); granica zachodnia biegnie doliną potoku Dedeşului, przez przełęcz Dealul Mare (Criştilor) oraz doliną Crişu Negru (granica z górami Codru Moma).
W górach Bihor wyróżniają się wyraźnie dwie główne części: krystaliczny, połoninny masyw Curcubăta (1848 m., najwyższy szczyt Apuseni) oraz najbardziej charakterystyczny i znany w tych górach obszar krasowy z płaskowyżem Padiş. Rejon ten dla swych osobliwości zwany jest „królestwem karpackiego krasu”. Występują tu wszystkie formy znane z obszarów krasowych, jak awny, jaskinie, polja, kotły eworsyjne, ponory. Do najbardziej znanych i zwiedzanych obiektów należy wielkie zapadlisko krasowe Cetăţile Ponorului, a także wąwozy (Cheile Galbenei, Cheile Someşulului Cald), aweny (studnie krasowe) z zalegającym przez cały rok na dnie lodem (Avenul Negru, Avenul Acoperit). Jedną z interesujących jaskiń jest Gheţarul Focul Viu – Jaskinia Lodowa Żywego Ognia, z utrzymującym się całorocznie lodem, wyglądającym szczególnie efektownie, gdy przez otwór jaskini wpadają promienie słoneczne. Niedaleko płaskowyżu Padiş znajduje się także mniejszy od niego płaskowyż Scărişoara z jaskinią o tej samej nazwie. Jaskinia Scărişoara mieści 7500 m. sześciennych lodu i jest udostępniona do grupowego zwiedzania. Znajduje się tu także szereg jaskiń trudniejszych, dostępnych jedynie ze specjalistycznym sprzętem.
Najciekawsze rejony objęto parkiem narodowym o powierzchni 73364 ha, chroniącym poza przyrodą nieożywioną m.in. także endemiczne gatunki roślin.
W górach Bihor znajduje się kilka obiektów noclegowych, z których najpopularniejsze jest schronisko Padiş, będące punktem wypadowym do najciekawszych obiektów krasowych; w rejonie znajduje się też kilka wyznaczonych miejsc biwakowych z niewielką bazą gastronomiczną. Szlaki turystyczne znakowane są dobrze.
Munţii Gilău (Muntele Mare, węg. Gyalui-havasok)
Góry te stanowią trzecie co do wysokości pasmo górskie w górach Apuseni – najwyższy szczyt, Muntele Mare, osiąga 1826 m. Wyznaczenie granic gór Gilău jest nieco problematyczne na północnym zachodzie, północy i wschodzie. Za granicę północną można przyjąć dolinę Someşul Cald – Gorącego Samoszu, lub też przesunąć ją na północ aż do kotliny Huedin; na wschodzie część grzbietów schodzących z gór Gilău z racji swej budowy wchodzi już w skład gór Trascău. Południową granicę stanowi dolina rzeki Arieş (najmniej problematyczna granica z górami Trascău i górami Bihor); granica zachodnia biegnie od miejscowości Albac wzdłuż potoku Albacu, następnie przez rejon polany Urşoaia, wzdłuż potoku Beliş do miejscowości o tej samej nazwie.
Góry te zbudowane są w swej głównej części ze skał krystalicznych. Najwyższe szczyty mają charakter masywnego, połoninnego pasma o niezbyt ostrych, raczej obłych i falistych kształtach. Południowo wschodnia część gór łączy się z obszarami krasowymi, zaliczanymi do gór Trascău. W głównej części Gilău nie ma specjalistycznej bazy noclegowej, a szlaki są nie odnawiane.
Munţii Codru Moma (węg. Beli-hegy)
Góry te leżą w zachodniej części Apuseni. Na południu, zachodzie i północy Codru Moma wyraźnie wyrastają ponad tereny równinne (Kotlina Zarand, niziny Kriszany oraz kotlina Beiuş); granica wschodnia biegnie doliną Crişu Negru, a następnie przez przełęcz Dealul Mare (Criştilor) oraz doliną potoku Dedeşului (granica z górami Bihor). Góry te zbudowane są ze skał krystalicznych, a także wapieni, dolomitów (płaskowyż krasowy Vaşcău), łupków i piaskowców permskich. Najwyższe szczyty osiągają 1000 – 1100 m., (najwyższy wierzchołek Pleşu 1114 m.). W górach nie ma typowej bazy turystycznej, można natomiast odnaleźć ją na obrzeżach. Szlaki są znaczone kiepsko. U północno wschodnich podnóży gór, w dolinie Crişu Negru znajdują się liczne drewniane cerkwie.
Munţii Zarand (weg. Hegyes-Drócsát)
Zarand stanowią najbardziej na zachód wysuniętą grupę górską Apuseni, tworzącą dość długi grzbiet o przebiegu równoleżnikowym. Od zachodu i północy góry Zarand wyraźnie wznoszą się wyraźnie ponad równinami Kriszany i kotliną Zarand; granica wschodnia biegnie wzdłuż potoku Vaţa, przez przełęcz Tătăroaei i doliną potoku Almaş (granica z górami Metaliferi); na południu granicą jest dolina rzeki Mureş (Maruszy). Góry te nie są zbyt wybitne; najwyższy szczyt Văratecului osiąga 881 m. Budowę geologiczną stanowią przede wszystkim łupki krystaliczne. Zagospodarowanie turystyczne jest niewielkie, głównym grzbietem poprowadzony jest rzadko uczęszczany czerwony szlak.
Munţii Metaliferi (węg. Erdelyi-erchegyseg), pol. Rudawy Siedmiogrodzkie, niem. Siebenbürgen erzgebirge)
Metaliferi stanowią pasmo wulkaniczne wznoszące się w południowej części Apuseni. Granica północna biegnie doliną rzeki Crişu Alb – Keresz Biały (granica z górami Bihor) a następnie drogą do Abrud; granica północno wschodnia i wschodnia przebiega wzdłuż doliny potoku Abrud, przez przełęcz Arsurilor i wzdłuż biegu rzeki Ampoi (szosa Abrud – Alba Iulia, a zarazem granica z górami Trascău); granicę południową stanowi dolina rzeki Mureş (Maruszy); granica zachodnia biegnie wzdłuż potoku Almaş, przez przełęcz Tătăroaei i wzdłuż potoku Vaţa (granica z górami Zarand).
Najwyższy szczyt stanowi Fericelii (1172 m.). W górach Metaliferii występują charakterystyczne formy wulkaniczne – stożki i zastygłe lawy bazaltowe. Od czasów starożytnych w górach tych wydobywano tu metale (stąd nazwa gór). Metaliferi nie są zbyt częstym rejonem penetracji turystycznej.
Munţii Trascău (Munţii Trascăului)
Stanowią one najbardziej na wschód wysuniętą część Apuseni. Wyznaczenie dokładnych granic gór Trascău jest nieco skomplikowane w ich północno wschodnim rejonie, gdyż w ich obręb zalicza się krainę wapiennych wąwozów położonych na północ od rzeki Arieş, leżących między grzbietami opadającymi z gór Gilău. Granica wschodnia przebiega wzdłuż drogi Kluż – Turda oraz doliną Maruszy; granica południowa oraz zachodnia biegnie doliną Ampoi, przez przełęcz Arsurilor, a następnie doliną Abrud (szosa Alba Iulia – Câmpeni a zarazem granica z górami Metaliferi oraz górami Bihor); granica północna przebiega doliną rzeki Arieş, a następnie rzekę tą przekracza (granica z górami Gilău).
Najwyższy szczyt stanowi Poieniţa (1437 m.). Budowę geologiczną stanowią flisz, wapienie, zlepieńce wapienne oraz w niewielkim stopniu skały wulkaniczne. Charakterystycznymi dla gór Trascău są przede wszystkim krasowe wąwozy. Najbardziej znanym jest Cheile Turzii, o 200 – 300 m. wapiennych ścianach (najsłynniejszy wąwóz Transylwanii). Inne znane wąwozy to Ocoliş, Pociovăliştea, czy Râmeţului, którego przebycie jest trudne i polega na brodzeniu w wodzie. Interesującym szczytem jest Piatra Secuiului (Szekelykö, Szeklerski Kamień, 1128 m.) położony koło wioski Rimetea. Ze względu na konfigurację terenu z wioski można obserwować nad tą górą zjawisko „dwukrotnego wschodu słońca”.
Tereny te, szczególnie w zachodniej części, są słabo rozwinięte gospodarczo. Charakterystyczne dla regionu są m.in. chaty z wysokimi dachami krytymi słomą; zachowało się tu wiele z tradycyjnej kultury ludowej. U podnóży gór odnajdziemy nieco zabytków sakralnych, m.in. monastyr Râmet, sięgający początków XIII w., o burzliwych dziejach.
W terenie tym znajduje się kilka schronisk (m.in. popularna Cabana Cheile Turzii); ostatnio rozwija się baza agroturystyczna (dawne górnicze wioski Rimetea i Colţeşti).