Karpaty Południowe
Carpaţii Meridionali (Karpaty Południowe, węg. Deli-Kárpátok, niem. Südkarpaten)
Pasma: Munţii Făgăraş (Făgăraşului, Góry Fogaraskie, Fagarasz, Fogarasze), Retezat, Piatra Craiului (Królewska Skała), Bucegi, Parâng, Aninei, Semenic, Locvei, Almaj, Poiana Ruscă, Ţarcu (Ţarcului), Cernei, Godeanu, Mehedinţi, Vâlcan, Şureanu (Sebeş, Sebeşului), Cindrel (Sibiului, Cibinului, Góry Sybińskie), Lotru (Lotrului), Căpăţânii, Cozia, Iezer – Păpuşa, Postăvaru (Masivul Postăvaru, Góry Braszowskie), Leaota
Karpaty Południowe ciągną się od Przełęczy Predeal na wschodzie po przełom Dunaju, zwany Żelazną Bramą, na południowym zachodzie. Jest to najwyższa grupa górska w Rumunii, o znacznym obszarze wyniesionym na pokaźną wysokość powyżej 2000 m. n. p. m.. Najwyższym szczytem Karpat Południowych jest Moldoveanu (2544 m.) w paśmie Gór Fogaraskich; oprócz nich wysokość 2500 m. przekraczają szczyty pasm: Parâng, Retezat, Bucegi.
Główny składnik budowy geologicznej stanowią skały krystaliczne i metamorficzne, na wielu obszarach udział mają także wapienie, tworzące malownicze obszary krasowe. Wyraźny wpływ na rzeźbę terenu miały lodowce; efekty ich działania widoczne są w postaci U-kształtnych dolin, wielkich kotłów, oraz polodowcowych jeziorek.
Krajobraz Karpat Południowych łączy w sobie różnorodność. Najwyższe pasma charakteryzują się krajobrazem połoninnym lub rzeźbą wysokogórską. Wyższą, wschodnią i środkową część Karpat Południowych dzieli się na trzy jednostki, które stanowią: Grupa Fogaraska, Grupa Parângu i Grupa Godeanu – Retezat. Niższą część Karpat Południowych stanowią położone najbardziej na zachód Góry Banackie (odmienność Gór Banackich od części wyższej Karpat Południowych stanowi niekiedy przyczynę wyłączania ich poza obręb masywu południowokarpackiego przez część geografów).
Karpaty Południowe stanowią klimatyczną oraz kulturowo-historyczną barierę pomiędzy Transylwanią a Niziną Wołoską. Przez centralną część gór przełamuje się głęboką doliną Aluta, otwierająca tym samym używaną od wieków drogę z Siedmiogrodu na Wołoszczyznę.
Niejednokrotnie można spotkać się z nieco pretensjonalną nazwą „Alpy Transylwańskie”, odnoszoną do całych Karpat Południowych lub do Gór Fogaraskich.
Munţii Aninei (węg. Szörenyi-erchegyseg – Aninei wraz z górami Semenic)
Góry Aninei, których nazwa pochodzi od miasta Anina, stanowią pasmo o niezbyt wybitnych wysokościach bezwzględnych. Najwyższy szczyt Leordiş osiąga 1160 m. Granicę północną stanowi dolina rzeki Bârzava w rejonie miasta Reşiţa; granica wschodnia biegnie wzdłuż górnego biegu rzeki Bârzava a następnie wzdłuż całego biegu potoku Poneasca (granica z górami Semenic); ku południowi góry Aninei opadają ku kotlinie Almaj, którą tworzy dolina rzeki Nera; zachodnie stoki gór Aninei przechodzą we wzgórza i nizinę (orientacyjna granica biegnie wzdłuż linii Sasca Româna – Oraviţa – Lupac.
Najbardziej charakterystyczne dla gór Aninei są dość długie krasowe wąwozy, z których najbardziej znane to Cheile Caraş oraz Cheile Gârlişte. W górach tych leży ponadto wiele jaskiń, m.in. jaskinia Comarnic (4000 m. długości).
Od północnego zachodu z masywem Aninei sąsiaduje niewysokie pasmo Dognecei (węg. Dognácskai), stanowiące właściwie lesiste pogórze ( najwyższy szczyt – Poiata, 615 m.).
Munţii Semenic (węg. Szemenik-hegy, lub: Szörenyi-erchegyseg (wraz z górami Aninei))
Semenic stanowią najwyższą grupę Gór Banackich, będących zachodnią częścią Karpat Południowych. Granice pasma stanowią: na północy linia kolejowa Reşiţa – Caransebeş, na wschodzie droga i linia kolejowa Caransebeş – Iablaniţa (granica z górami Ţarcu i Cernei), na południu szosa Iablaniţa – Bozovici (granica z górami Almaj), na zachodzie zaś potok Poneasca i rzeka Bârzava (granica z górami Aninei).
Najwyższym szczytem jest Piatra Goznei (1447 m.), niedaleko którego wznoszą się Vârful Semenic (1446 m.) i Poiana Nedeia (1437 m.). Góry Semenic zbudowane są ze skał krystalicznych. Ponad lasami (przeważnie mieszanymi) w rejonie najwyższego grzbietu rozpościerają się partie połoninne. Baza noclegowa, niegdyś dość liczna, obecnie została w dużym stopniu zredukowana. Zwiedzanie gór Semenic warto połączyć ze zwiedzaniem niedalekich gór Aninei.
Munţii Locvei (węg. Lokva)
Góry Locvei, będące najdalej na zachód wysuniętą grupą Gór Banackich a zarazem całych Karpat Południowych, wciskają się klinem pomiędzy doliny Nery i Dunaju (ujście Nery jest zarazem ich zachodnim rejonem). Wschodnia granica pasma przebiega obniżeniami wzdłuż linii Şopotu Nou – Sicheviţa (granica z górami Almaj). Najwyższym szczytem jest Corganul Mare (936 m.), inne wzniesienia osiągają 500 – 750 m.
Munţii Almaj (węg. Almás-hegy)
Almaj stanowią dość dzikie i rzadko odwiedzane pasmo. Najwyższy szczyt stanowi Svinecea Mare 1226 m. Granica gór Almaj na północy przebiega wzdłuż szosy Bozovici – Iablaniţa (granica z górami Semenic); na wschodzie biegnie ona od Iablaniţy do miasta Orşova (odcinki dolin Mehadica i Cerna, stanowiące granice z górami Cernei i Mehedinţi); granicą południową jest Dunaj (zarazem granica państwowa, za którą leżą Góry Wschodnioserbskie); granica zachodnia biegnie wzdłuż linii Sicheviţa – Şopotu Nou (granica z górami Locvei); granice północno zachodnią stanowi kotlina Almaj (za którą leżą góry Aninei). Góry te zbudowane są ze skał krystalicznych oraz wapieni, tworzących m.in. rejon najwyższego szczytu Svinecea Mare. Szatę roślinną stanowią liściaste i mieszane lasy, miejscami gęste, gdzieindziej jednak niestety intensywnie eksploatowane. W Almaj nie ma turystycznej bazy noclegowej ani szlaków. Teren jest dziki, miejscami trudny orientacyjnie; wędrówkę od strony Dunaju utrudniają anachroniczne przepisy strefy nadgranicznej (zawracanie turystów przez straż graniczną).
Munţii Poiana Ruscă (weg. Ruska-havas)
Poiana Ruscă jest niezbyt wysokim masywem należącym do niższej części Karpat Południowych, (zaliczanej przez niektórych wraz z Górami Banackimi do Gór Zachodniorumuńskch). Północną granicę gór stanowią: szosa i linia kolejowa Făget – Ilia (w przybliżeniu), a następnie dolina Maruszy (za którą wznoszą się góry Metaliferi należące do Gór Zachodniorumuńskich); na wschodzie masyw Poiana Rusca opada ku dolinie Strei i kotlinie Haţeg (granica z górami Şureanu); granica południowa biegnie wzdłuż drogi Haţeg – Caransebeş, przez przełęcz Poarta de Fier a Transilvaniei oraz doliną rzeki Bistra (granica z górami Ţarcu); na zachodzie Poiana Rusca wyraźnie opada ku nizinom Timiş, a granica biegnie w przybliżeniu wzdłuż linii Obreja – Criciova – Făget.
Najwyższym szczytem jest Padeş (1374 m.), łączący się ze szczytem Rusca (1533 m.); rejon obu wzniesień jest punktem zwornikowym masywu. Góry zbudowane są głównie ze skał krystalicznych. Szatę roślinną stanowią przede wszystkim lasy, w niższych partiach dębowo-grabowe, w wyższych partiach właściwe dla dolnego regla (buk, jodła).
Rejon gór Poiana Ruscă jest miejscem występowania rud żelaza; część terenów została zdewastowana przez wydobycie i jest obecnie obiektem zainteresowania ze strony inicjatyw ekologicznych.
Pomimo niezbyt wybitnych wysokości oraz sąsiedztwa z atrakcyjnymi i popularniejszymi masywami, góry Poiana Ruscă posiadają swoich amatorów oraz zagospodarowanie turystyczne w postaci kilku schronisk i sieci szlaków.
Munţii Ţarcu (Munţii Ţarcului)
Góry ţarcu leżą w północno zachodniej części grupy Godeanu – Retezat, a ich powierzchnia ma kształt zbliżony do trójkąta. Granicą północną jest szosa biegnąca z Caransebeş do kotliny Haţeg (granica z górami Poiana Ruscă); granica południowo-wschodnia biegnie wzdłuż doliny Râul Mare, następnie dolinę potoku Şes, przez przełęcz Prislop oraz doliną rzeczki Hideg , zwanej też Pârâul Rece, czyli Zimna Rzeka (granica z górami Retezat, Godeanu oraz Cernei); granicę zachodnią stanowi dolina rzeki Timiş od ujścia Hideg do Caransebeş (granica z górami Semenic).
Najwyższym szczytem jest Caleanu (2199 m.), wysokość 2100 przekracza także kilka innych szczytów. Góry Ţarcu zbudowane są przede wszystkim ze skał krystalicznych, a także zlepieńców i piaskowców. W budowie zewnętrznej można wyróżnić kilka wyraźnych, pomniejszych masywów, z których trzy przekraczają wysokość 2000 m. Krajobraz wyższych partii gór stanowią typowe dla wielu rejonów południowokarpackich połoniny, urozmaicone gdzieniegdzie przez wpływy lodowca.
Na obrzeżach masywu znajduje się niewielka baza noclegowa (m.in. w dolinie Râul Mare, będącej także punktem wypadowym w Retezat).
Munţii Cernei (węg. Cserna)
Góry Cernei są przedłużeniem grzbietu gór Godeanu. Granicę północno zachodnią gór Cernei stanowi rzeczka Hideg zwana Pârâul Rece, czyli Zimna Rzeka (granica z górami Ţarcu); granica północno-wschodnia (z górami Godeanu) biegnie przez przełęcz Curmătura Olănelor i doliną potoku Olanul; granicę południowo wschodnią stanowi rzeka Cerna (granica z górami Mehedinţi); granicą południowo zachodnią jest odcinek rzeki Mehadiţa (granica z górami Almaj).
Najwyższym szczytem jest Vârful Dobrii (1929 m.). Grzbiet Cernei przebiega z południowego zachodu na północny wschód. Góry te zbudowane są z wapieni (podobnie jak leżące za rzeką Cerna góry Mehedinţi), tworzących urwiska i nadających krajobrazowi cechy wyraźnie odmienne od krajobrazu niedalekich gór Godeanu. Dolina rzeki Cerna, przepływająca pomiędzy górami Cernei a górami Mehedinţi, tworzy długi i malowniczy, przełom krasowy.
Turyści zwiedzają góry Cernei raczej rzadko, zazwyczaj przy większych wędrówkach z rejonu znanego uzdrowiska Băile Herculane w stronę Retezatu. W górach nie ma schronisk, szlaki są właściwie nieczytelne.
Munţii Godeanu (węg. Godján)
Góry te leżą w centrum większej grupy pasm, określanej jako grupa Godeanu – Retezat. Godeanu są zewsząd otoczone innymi, wyniosłymi masywami górskimi. Granica północna i wschodnia pasma biegnie doliną Lapuşnicu Mare, a następnie wzdłuż linii biegnącej z owej doliny przez przełęcz Curmătura Soarbele na przełęcz oddzielającą doliny Jiu de Vest od doliny rzeki Cerna (granica z Retezatem); granicę południowo wschodnią stanowi górny bieg rzeki Cerna (krótka granica z górami Vâlcan i granica z górami Mehedinţi); granica południowo-zachodnia biegnie od doliny rzeki Cerna doliną potoku Olanul i przez przełęcz Curmătura Olănelor do doliny Hideg (granica z górami Cernei); granicę północno zachodnią stanowią doliny Hideg i Şes (granica z górami Ţarcu).
Grzbiet Godeanu, o wysokościach dochodzących do 2000 – 2200 m. biegnie z południowego zachodu na północny wschód. Najwyższy szczyt, Gugu, wznosi się na wysokość 2291 m. i leży poza głównym grzbietem. Budowa geologiczna jest złożona; tworzą ją przede wszystkim łupki krystaliczne i gnejsy. Grzbiet gór ma połoninny, dość łagodny charakter, gdzieniegdzie urozmaicony bardziej wyrazistymi formami polodowcowymi; znajduje się tu kilka jeziorek.
W górach brak jest bazy noclegowej, szlaki są w kiepskim, często prawie nieczytelnym stanie.
Munţii Mehedinţi (węg. Mehádiai)
Góry Mehedinţi są najdalej na południowy zachód wysuniętą części grupy Godeanu – Retezat, stanowiąc zarazem jej najniższą jej część. Granicę zachodnią i północno zachodnią gór Mehedinţi tworzy dolina rzeki Cerna (granica z górami Cernei i Godeanu); na północnym wschodzie góry Mehedinţi łącz się z grupą Şarba – Oslea, należącą do gór Vâlcan; granicą wschodnią jest dolina Motru (granica z górami Vâlcan); na południowym wschodzie góry przechodzą w pogórze (granicę właściwych gór wyznacza w przybliżeniu linia Cătunele – Drobeta Turnu Severin).
Wysokości bezwzględne pasma nie są zbyt wysokie. Najwyższym szczytem jest Vârful lui Stan, osiągający 1467 m. Góry Mehedinţi są zbudowane z wapieni, podobnie zresztą jak ciągnące się równolegle do nich góry Cernei po drugiej stronie rzeki Cerna. Efektowne urwiska po obu stronach rzeki tworzą interesujący przełom, w którego dolnej części leży znane uzdrowisko Băile Herculane z ciepłymi źródłami. W masywie Domogled (1105 m.) leży cenny rezerwat przyrody, chroniący interesującą florę, wśród której występują m.in. gatunki śródziemnomorskie.
Góry Mehedinţi poza podnóżami w rejonie Băile Herculane nie posiadają zagospodarowania turystycznego i nie należą do najczęściej uczęszczanych; zwiedzane bywają zazwyczaj podczas dłuższych wędrówek.
Munţii Retezat (węg. Retyezát-havasok)
Jest to trzecia co do wysokości grupa górska Karpat Południowych i Rumunii. Na północy góry te opadają ku kotlinie Haţeg; granicę północno wschodnią i wschodnią stanowi trakt komunikacyjny Haţeg – Petroşani, wiodący dolinami Strei i Jiu de Est (granica z górami Parâng i Şureanu), granicą południową jest dolina Jiu de Vest (granica z górami Vâlcan); na południowym zachodzie granica biegnie przez przełęcz Curmătura Soarbele i dolinę Lapuşnicu Mare (granica z górami Godeanu); granicą zachodnią pasma jest dolina Râu Mare (granica z górami Ţarcu).
Najwyższy szczyt Retezatu, Peleaga, osiąga 2509 m n.p.m. W jej sąsiedztwie leży kilka innych wzniesień o także dość pokaźnych wysokościach – Papuşa (2508 m.), Bucura (2433 m.), Vf. Retezat (2482 m.). Masywy te, tworzące wyraźne centrum Retezatu, opadające monstrualnymi piarżyskami i podcięte ścianami polodowcowych kotłów, tworzą charakterystyczny krajobraz centralnej części gór, podczas gdy grzbiety od nich oddalone tracą wysokogórski charakter. Układ głównych grzbietów Retezatu przypomina przekrzywioną i wydłużona literę „H” przewróconą nieco w prawo. Nazwa „Retezat” w polskim tłumaczeniu oznaczać może „Pocięte Góry” bądź „Porąbane Góry”.
 |
 |
 |
Na południe od zbudowanego ze skał krystalicznych właściwego Retezatu leży tzw. Mały Retezat – wapienno-dolomitowy masyw, zwany też Munţii Piule – Iorgovanului z charakterystyczną Piatra Iorgovanului (Skałą Jorgowana, 2014 m.). Wschodnia, niższa część Retezatu nosi nazwę Tulişa i ma charakter połoninny; z uwagi na swój odmienny od części głównej charakter jest ona nieraz wyodrębniana w samoistne pasmo górskie (Vârful Tulişa – 1792 m.).
W Retezacie leży około 80 polodowcowych stawów, będących charakterystycznym akcentem krajobrazu. Większe z nich to Bucura i Zănoaga. Bucura jest największym jeziorem polodowcowym w Rumunii; leży na wysokości 2040 m., ma 8,8 ha powierzchni i 15,7 m. głębokości. Inne jeziorka posiadają znacznie mniejsze rozmiary.
W zachodniej i centralnej części Retezatu znajduje się park narodowy, założony w 1935 r. na bazie wcześniejszego rezerwatu z 1927. Powierzchnia parku stanowi 12000 ha, powierzchnia ścisłego rezerwatu naukowego „Gemenele” – 1630 ha. W parku znalazły się typowe formy rzeźby wysokogórskiej i polodowcowej. Park obejmuje piętra roślinne od regla dolnego poprzez regiel górny oraz kosodrzewinę (lepiej zachowana, aniżeli w wielu innych partiach gór Rumunii) po piętro halne. Przy granicy regli i kosodrzewiny spotyka się tu także lasy limbowe.
Góry Retezat należą do najpopularniejszych wśród turystów masywów Rumunii. W sąsiedztwie centralnej części masywu znajdują się trzy typowo górskie schroniska: Pietrele, Buta i Genţiana, nieco obiektów leży u podnóży gór. Główną trasą Retezatu jest szlak wiodący od schroniska Pietrele przez przełęcz Curmătura Bucurei, obok jeziora Bucura i przez Polanę Pelegii do schroniska Buta. Od tego szlaku można dokonywać wypadów na najwyższe szczyty Retezatu. Jakość oznakowania szlaków w Retezacie jest z reguły dobra. Z uwagi na park narodowy biwakowanie dozwolone jest jedynie w miejscach wyznaczonych.
Od nazwy pasma pochodzi nazwa większej jednostki „grupa Retezat” (Godeanu – Retezat) obejmująca pasma: Cernei, Godeanu, Mehedinţi, Retezat, Ţarcu, Vâlcan.
 |
 |
 |
Munţii Vâlcan
Góry Vâlcan leżą na południe od Retezatu. Granicę północną pasma stanowi dolina Jiu de Vest (granica z Retezatem); granica wschodnia biegnie także doliną Jiu (granica z górami Parâng); na południu góry Vâlcan przechodzą w obniżenia Oltenii; granicą zachodnią jest dolina Motru (granica z górami Mehedinţi). Leżąca najdalej na zachód w górach Vâlcan grupa Şarba – Coada Oslea wysyła dwa górskie grzbiety przechodzące przez przełęcze w góry Mehedinţi i Godeanu.
Połoninny grzbiet gór Vâlcan ma w przybliżeniu równoleżnikowy, a zarazem nieco kręty przebieg; w linii prostej góry te mają ok. 40 km. długości. Najwyższym szczytem jest Oslea (1946 m.) na zachodnich krańcach masywu, choć bardziej znana jest Straja (1868 m.) w części wschodniej, w rejonie której znajdują się schroniska oraz wyciąg krzesełkowy. Pasmo posiada dobry dojazd i punkty wypadowe; jest ono nieraz zwiedzane w połączeniu z niedalekim Retezatem. Górska dolina Jiu pomiędzy górami Vâlcan a Retezatem zajęta jest przez ośrodki miejskie (Vulcan, Luopeni i Uricani) i ma charakter kopalniano-przemysłowy, co kuriozalnie przedstawia się w zestawieniu z krajobrazami karpackich połonin.
Munţii Parâng (węg. Páreng)
Parâng, leżący w środkowej części Karpat Południowych, stanowi drugie co do wysokości pasmo górskie Rumunii. Zachodnią granicę pasma stanowi dolina Jiu (granica z Retezatem); granicą północną jest dolina Jiu de Vest (granica z górami Şureanu); na północnym wschodzie granica biegnie przez przełęcz Şaua Poiana Muieri, dolinę potoku Pravăţ, górną część doliny Lotru, przełęcz Şaua Ştefanu, dolinę Latoriţa i przełęcz Curmătura Olteţului (granice z górami Lotru i Căpăţânii); na wschodzie granicę stanowi dolina rzeczki Olteţ (granica z górami Căpăţânii); na południu góry Parâng opadają ku Nizinie Wołoskiej (za granicę można uznać drogę Polovragi – Bumbeşti Jiu).
Najwyższy szczyt, Parângul Mare, osiąga 2519 m. Góry te zbudowane są w swym głównym trzonie z granitów, gnejsów i łupków krystalicznych. Centralna część masywu układa się w literę „W”. Północne zbocza podcięte są przez wielkie polodowcowe kotły, w których leży pewna ilość jeziorek. Największe z nich to Lacul Roşiilie 3,60 ha oraz Lacul Călceşcu 3,20 ha. Część gór Parâng, leżąca na wschód od ich głównego obszaru nosi nazwę Păpuşa i jest nieco niższa; za nią, poprzez przełęcz Curmătura Olteţului grań Parâng przechodzi w pasmo Căpăţânii.
W południowo zachodnich partiach gór leży nieco odmienny od ich pozostałej części obszar krasowy, z interesującymi jaskiniami. Najbardziej znaną jest Peştera Muierii, z piękną szatą naciekową, oświetlona i udostępniona do zwiedzania grupowego z przewodnikiem. W bliskiej odległości, w wąwozie Cheile Olteţului, na granicy z górami Căpăţânii znajduje się kolejna, 9-kilometrowej długości jaskinia Peştera Polovragi.
 |
 |
 |
Góry Parâng posiadają pewne zagospodarowane turystyczne na zboczach od strony Petroşani (ośrodek sportowy Rusu); spośród obiektów leżących u podnóży warto wymienić znajdujące się na granicy z górami Lotru schronisko Obârşia Lotrului, położone w znacznej odległości od osiedli ludzkich; infrastruktury turystycznej nie ma w głębi gór. Przez najwyższe szczyty Parângu przebiega główny, czerwony szlak turystyczny, biegnący dalej w stronę gór Căpăţânii. Od szlaku głównego odbiega kilka szlaków bocznych, umożliwiających zwiedzenie rejonu polodowcowych kotłów, jak też wędrówkę w stronę południowych podnóży.
Od nazwy Parâng pochodzi też nazwa całej większej jednostki geograficznej – Grupa Parângu, na którą oprócz niniejszego pasma składają się także góry: Şureanu, Cindrel, Lotru i Căpăţânii. W ten sposób Grupa Parângu obejmuje centralną część Karpat Południowych, znajdującą się pomiędzy traktem komunikacyjnym Simeria – Târgu Jiu a przełomem Aluty.
Wschodnimi skrajami gór Parâng, dolinami oraz przez przełęcze Tărtărău (1665 m.) i Urdele (2141 m.) przebiega „Droga Transalpejska”, wspinająca się na znaczne wysokości, nieprzejezdna zimą oraz przy większych deszczach.
 |
 |
 |
Munţii Şureanu (Munţii Sebeş, Munţii Sebeşului, węg. Kudzsiri-havasok)
Jest to dość rozległa grupa górska, położona w środkowej części Karpat Południowych. Granicę gór Şureanu stanowią: na północy dolina Maruszy (granica z górami Metaliferi), na wschodzie dolina Sebeş (granica z górami Cindrel), na południowym zachodzie dolina potoku Tărtărău, rejon przełęczy Tărtărău (granica z górami Lotru), na południu rejon Poiana Muierii i dolina Jiu de Est (granica z górami Parâng), na zachodzie linia kolejowa Petroşani – Simeria (granica z Retezatem, kotliną Haţeg i górami Poiana Rusca).
Góry Şureanu posiadają w swej głównej części charakterystyczny, połoninny krajobraz południowokarpacki i krystaliczną budowę. Kulminują w szycie Lui Patru (2130 m.), nieopodal którego znajduje się jedyne w tym paśmie polodowcowe jeziorko Iezerul Şureanu. W części zachodniej pasma rozciągają się natomiast obszary krasowe, w których znajduje się m.in. jaskinia Şura Mare, stanowiąca ścisły rezerwat (teren chroniony „Cioclovina”).
Góry Şureanu kryją w sobie ponadto osobliwości kulturowe – wykopaliska odsłoniły tu ślady twierdz dackich; w Gradiştea de Munte znajdują się pozostałości dackiej stolicy – Sarmizegetusa Dacica.
Znajduje się tu kilka schronisk, m.in. schronisko „Cabana Şureanu” w rejonie głównej, najwyższej części gór. Szlaki turystyczne są często w nienajlepszym stanie.
Munţii Cindrel (Munţii Sibiului, Munţii Cibinului, węg. Szebeni, Csindrel, pol. Góry Sybińskie)
Jak wskazuje jedna z nazw, góry te leżą w sąsiedztwie miasta Sibiu (Sybin). Na północy pasmo obniża się ku Wyżynie Siedmiogrodzkiej (umowną granicą jest linia kolejowa Sebeş – Sibiu), na wschodzie opada w kotlinę Sibiu. Granica południowa biegnie doliną Sadu, przez przełęcz Şaua Ştefleşti oraz dolinę Frumoasa (granica z górami Lotru), zaś granica zachodnia doliną Sebeş (granica z górami Şureanu).
Główny grzbiet ma przebieg równoleżnikowy. Najwyższym szczytem jest Cindrel (2244 m); w jego rejonie znajduje się także kilka innych wierzchołków przekraczających 2000 m. Północne zbocza szczytów Cindrel i Frumosu (2168 m.), tworzących najwyższą część tych gór, posiadają charakterystyczną rzeźbę polodowcową ze skalnymi kotłami i leżącymi w nich jeziorkami. Poza najwyższym rejonem góry Cindrel mają charakter połoninno lesisty i łagodniejszą rzeźbę.
Góry Cindrel ze względu na bliskość Sybina cieszą się pewną popularnością wśród turystów i posiadają kilka schronisk, choć większy ruch skupia się głównie w ich części wschodniej, bardziej zagospodarowanej. Tam też znajdują się letniskowe miejscowości Răşinari i Păltiniş.
Răşinari jest miejscem urodzenia dwóch znanych literatów, Octaviana Gogi, poety i (przez pewien czas premiera) oraz Emila Ciorana, eseisty i filozofa, uznanego za najwybitniejszego dwudziestowiecznego stylistę języka francuskiego. Z kolei w Păltiniş mieszkał przez dłuższy czas filozof Constatin Noica, „dwudziestowieczny Diogenes”, stawiający komunistycznemu reżimowi „opór przez kulturę”.
Păltiniş stanowi stację turystyczną z wyciągami narciarskimi, skoczniami, oraz bazą hotelowo-schroniskową, będącą popularnym celem wyjazdów weekendowych mieszkańców Sybina.
Munţii Lotru (Munţii Lotrului)
Góry Lotru składają się z dwóch wyodrębniających się masywów o równoleżnikowym przebiegu, przedzielonych doliną rzeki Lotru; poza fragmentami północno-wschodnimi są one otoczone dookoła przez inne pasma górskie. Granica północna gór Lotru biegnie doliną Frumoasa, przez przełęcz Şaua Ştefleşti, a następnie doliną Sadu (granica z górami Cindrel); granicą wschodnią jest przełom Aluty (za którą wznoszą się góry Făgăraş i Cozia); granica południowa biegnie dolinami Lotru i Latoriţa (granica z górami Căpăţânii); granica zachodnia przebiega przez przełęcz Şaua Ştefanu, następnie wzdłuż górnej doliny Lotru, potoku Pravăţ, przez przełęcz Tărtărău i wzdłuż doliny potoku Tărtărău (granica z górami Parâng i górami Şureanu).
Górna część rzeki Lotru dzieli pasmo na dwie wyraźnie nierówne części. Główny masyw, rozciągający się równoleżnikowo na przestrzeni ok. 50 km., kulminuje w szczycie Ştefleşti (2244 m.); łaczy się on poprzez przełęcze z górami Cindrel i Şureanu. Drugi masyw, mniejszy i niższy, leżący w południowo zachodniej części gór, nosi nazwę Latoriţa (Munţii Latoriţei), a jego najwyższym szczytem jest Fratosteanu (2063 m.); grzbiet Munţii Latoriţei wybiega z gór Parâng. Lotru posiadają w najwyższych partiach charakter połoninny; gdzieniegdzie zaznaczają sie ślady lodowca. Schroniska znajdują się w wiekszości w dolinach, a szlaki są w nienajlepszym stanie.
Munţii Căpăţânii
Góry Căpăţânii stanowią wschodnie przedłużenie gór Parăng. Granice ich stanowią: na północy doliny Latoriţa i Lotru (granica z górami Lotru), na wschodzie Aluta (granica z górami Cozia), na wschodzie rzeczka Olteţ i przełęcz Curmătura Olteţului (granica z górami Parâng). Na południu pasmo przechodzi w pogórze, rozmywające się nastepnie w nizinach Wołoszczyzny (granicę gór właściwych przeprowadza się wzdłuż linii Polovragi – Horezu – Călimăneşti).
Căpăţânii kulminują w szczycie Nedeia (2130 m.). Grzbiet biegnący z zachodu na wschód jest równoległy do przebiegu sąsiednich gór Lotru i liczy ok. 50 km. Są to góry dość dzikie; nie ma w nich turystycznej bazy noclegowej, a nieodnawiane szlaki są rzadko uczęszczane. Podobnie jak inne pasma Karpat Południowych, poza typowo połoninnym grzbietem Căpăţânii mają też swoje interesujące rejony wapienne. Na południowych zboczach gór, po stronie wołoskiej, znajduje się kilka średniowiecznych klasztorów prawosławnych.
Munţii Făgăraş (Munţii Făgăraşului, węg. Fogarasi-havasok, pol.Góry Fogaraskie, Fagarasz, Fogarasze, niem. Fogaraschen Alpen)
Góry Fogaraskie stanowią najwyższą część ograniczających Transylwanię od południa Karpat Południowych, będąc zarazem najwyższymi górami Rumunii. Od zachodu i północy ogranicza Góry Fogaraskie dolina Aluty, tworząca po zachodniej stronie gór przełom (granica z górami Cindrel i Lotru), zaś po stronie północnej Kotlinę Fogaraską. Granice pasma od strony wschodniej i południowej są bardziej skomplikowane, gdyż wśród grzbietów wybiegających z Gór Fogaraskich wyodrębnia się kilka samoistnych masywów. W literaturze podkreśla się przede wszystkim odrębność pasm: Piatra Craiului, Iezer – Păpuşa oraz Cozia; konsekwencja pociąga za sobą również wyobrębnienie masywu Ţagla (1628 m.). Przy takich założeniach granica wschodnia Fogaraszy biegnie dolinami potoków Sebeş, Fântânele, Cenuşa, Bârsa Groşetului (granica z masywem Ţagla), a następnie wzdłuż potoku Bârsa Tămaşului, przez przełęcz Plaiul Foi i wzdłuż potoku Tămaşului (granica z górami Piatra Craiului). Granica południowo zachodnia biegnie wzdłuż górnego biegu Dâmboviţy, przez przełęcz Curmătura Oticului, a następnie wzdłuż doliny potoku Văsălat i w dół rzeki Râul Doamnei (granica z masywem Iezer – Păpuşa). Granica południowa (pomiędzy właściwymi Górami Fogaraskimi a ich pogórzem) przebiega wzdłuż drogi Domneşti – Curtea de Argeş – Tigveni. Na południowym zachodzie granicami są; dolina Topolog, a następnie droga przechodząca z miejscowości Sălătrucu do doliny Aluty dolinami Greble i Băiaşul (granica z górami Cozia). Można spotkać się ponadto z wydzielaniem od Gór Fogaraskich niewielkich masywów Ghiţu i Frunţi, będących grzbietami wychodzącymi na południe od głównej grani Fogaraszy (tutaj potraktowanymi w ich obrębie).
Najwyższym szczytem Gór Fogaraskich, a zarazem całych Karpat Południowych i całej Rumunii jest Moldoveanu (2544 m.), leżący nieco na południe od głównej grani. Drugi wybitny szczyt to Negoiu (2535 m.) w zachodniej części gór.
 |
 |
 |
Góry Fogaraskie rozciągają się równoleżnikowo na przestrzeni 70 km. Długi grzbiet posiada w części centralnej (od rejonu Negoiu i Şerboty po rejon Moldoveanu) typowy, skalisty charakter wysokogórski, widoczny przede wszystkim od strony podciętych przez wpływy lodowca urwistych ścian północnych. Kilka szczytów w tych rejonach przekracza wysokość 2500 m., większość pozostałych osiąga 2400 – 2450 m. Ku północy odbiegają od głównej grani liczne, ostre granie boczne. Odcinki grzbietu głównego nieco bardziej oddalone na wschód i zachód przeważnie posiadają charakter masywnych, wysokich połonin. Stoki południowe są z reguły bardziej łagodne i trawiaste, posiadają też cieplejszy klimat.
W górach Fogaraskich leży wiele polodowcowych jezior; największe Bâlea Lac ma 4,5 ha. W dolinach zachowało się sporo naturalnych lasów dolnoreglowych, powyżej których rozciągają się piękne, górnoreglowe świerczyny. Znacznie przetrzebione przez wypas zostało natomiast piętro kosodrzewiny, choć jej większe zwarte płaty utrzymały się jeszcze w różnych miejscach. Piętro alpejskie z murawami wysokogórskimi oraz partiami o krajobrazie skalistym i wybitnie wysokogórskim zajmuje znaczne powierzchnie. Wśród górskiej fauny na uwagę zasługują kozice, których spotyka się tu nieraz całe stada. Z innych, interesujących zwierząt, warto wymienić żyjącego na niższych i ciepłych, południowych stokach oraz w przełomie Aluty, skorpiona karpackiego. Powszechne jest tu pasterstwo – pasterze z owcami docierają nawet w najwyższe rejony gór.
 |
 |
 |
Przez centralną część pasma wielkim nakładem środków, w dużym stopniu przy pomocy materiałów wybuchowych, zbudowano za czasów Ceauşescu w l.70-tych „Szosę Transfagaraską”, przecinającą góry z południa na północ. Droga ta, przebiegająca ostrymi serpentynami wśród skalnych urwisk i przechodząca w rejonie jeziora Bâlea Lac (gdzie miał swą posiadłość sam dyktator) kilometrowym tunelem pod główną granią, znacznie zeszpeciła krajobraz, przyczyniając się także do przyciągania w głąb gór turystyki masowej. Szosa, kiepsko konserwowana i nie odśnieżana w zimie, jest zazwyczaj nieprzejezdna do późnej wiosny.
 |
 |
 |
Główną osią turystyczną jest czerwony szlak, biegnący wzdłuż głównej grani. Uzupełniają go szlaki przebiegające bocznymi graniami i dolinami. Jest ich więcej od strony północnej, transylwańskiej, tam też znajduje się większość obiektów noclegowych. Trasy od południa są długie. Eksponowane odcinki szlaków znajdują się m.in. w rejonach: Negoiu – Şerbota, Creasta Crenelată, Portiţa Arpaşului – Fereastra Zmeilor. Zimą większość szlaków znakowanych w wyższych partiach gór staje się trasami trudnymi, wymagającymi doświadczenia i sprzętu alpinistycznego; istnieje tu wówczas także duże zagrożenie lawinowe. Przejście przez Góry Fogaraskie trwa zazwyczaj ok. 6 – 7 dni. Trasa główna oznakowana jest dość dobrze czerwonymi znakami; wiedzie częściowo granią, częściowo jej trawersami; miejscami jest eksponowana. Na trasie tej w zasadzie niezbędny jest własny sprzęt biwakowy – istniejące schrony w sezonie mogą być przepełnione. Schroniska, za wyjątkiem Cabana Podragu i Bâlea Lac, będącego właściwie hotelem, znajdują się dość nisko. Schroniska położone w górach to: Poiana Neamţului, Bărcaciu, Negoiu, Bâlea Cascadă, Capra, Turnuri, Podragu, Valea Sâmbetei, Urlea; inne obiekty leżą u podnóży gór . Większość schronisk znajduje się po stronie północnej, transylwańskiej; tutaj także przebiega większość szlaków turystycznych.
Od nazwy Gór Fogaraskich pochodzi równocześnie nazwa większej jednostki geograficznej, określanej jako „Grupa Fogaraska”, do której należą pasma górskie pomiędzy doliną Aluty a doliną Prahovy.
Munţii Cozia
Góry Cozia stanowią niewielki, a zarazem dość wyniosły i charakterystyczny masyw, łączący się długim grzbietem z Górami Fogaraskimi. Granice północne masywu biegną wzdłuż dolin potoków Băiaşul i Greble, a następnie drogą do miejscowości Sălătrucu; granicą wschodnią jest rzeka Topolog; ku południowi góry Cozia granicę można przeprowadzić wzdłuż dolin potoków Săcuenilor i Sălătrucu (dalej góry przechodzą w pogórze); granicą zachodnią jest Aluta.
Najwyższe szczyty masywu stanowią Vârful Cozia (1668 m.) i Bulzu (1660 m.) stanowiące dwie bliźniacze kopy (zeszpecone nadajnikami). Stoki gór wznoszą się wybitnymi wysokościami względnymi ponad doliną Aluty. Masyw Cozia pokryty jest dolno- i górnoreglowymi lasami, najwyższe partie są częściowo bezleśne. Charakterystycznym elementem krajobrazu są widoczne z daleka formy krasowe o dużych rozmiarach. Od 1966 teren objęty jest parkiem narodowym (17100 ha).
W najwyższej części masywu, w siodle pomiędzy szczytami Cozia i Bulzu leży schronisko turystyczne. Jakość oznakowania szlaków jest średnia lub słaba, na niewielkich odcinkach występują zabezpieczenia (stalowe liny); podejścia z dolin w najwyższe partie masywu są dość mozolne. Na stokach masywu ponad Alutą znajduje się czternastowieczny monastyr Cozia.
Munţii Iezer – Păpuşa
Jest to wybitny masyw połączony wysokim grzbietem z górami Fogaraskimi. Północne i wschodnie granice masywu biegną wzdłuż doliny Dâmboviţy (granice z Górami Fogaraskimi, masywem Piatra Craiului i górami Leaota); na południu góry Iezer – Păpuşa przechodzą w pogórze; na wschodzie granica biegnie doliną Râul Doamnei a następnie wzdłuż potoku Văsălat i na przełęcz Curmătura Oticului (granica z górami Fogaraskimi).
Najwyższym szczytem jest Vârful Roşu (2469 m.). Jest on zwornikiem dla trzech wybitnych grzbietów; na południe a następnie na południowy zachód ciągnie się właściwa grań Iezer (2462 m.); na północny wschód a następnie na wschód odbiega grań Bătrâna do wyniosłego gniazda Păpuşa (2391 m.); ku północy natomiast biegnie grzbiet łączący masyw Iezer – Păpuşa z Górami Fogaraskimi. Budowę geologiczną stanowią przede wszystkim skały krystaliczne. Krajobraz posiada charakter połoninno wysokogórski, na który wywarł wpływ lodowiec; znajduje się tu kilka jeziorek, m.in. Lacul Iezer pod szczytem Iezer.
Masyw należy do średnio często zwiedzanych pasm Rumunii. Poza schroniskami u podnóży masywu (m.in. popularna Cabana Voina) znajduje się tu schron nad jeziorkiem Iezer. Wędrówkę można połączyć ze zwiedzaniem Gór Fogaraskich, a także masywu Piatra Craiului.
Piatra Craiului (pol. Królewska Skała, niem. Königstein)
Piatra Craiului to niewielki, a zarazem niezwykle oryginalny masyw, będący właściwie jedną, wysoką i ostrą w kształtach, wapienną granią o przebiegu wyraźnie „poprzecznym” wobec pobliskiej grani Gór Fogaraskich. Granica północna masywu biegnie doliną Bârsa Mare (granica z masywem Ţagla); na wschodzie i południowym wschodzie masyw opada w obniżenia, w których leżą Zarneşti Bran i Rucăr oraz ku przełęczy Bran (granice z górami Bucegi i Leaota); granice południowo-zachodnia i zachodnia biegną wzdłuż Dâmboviţy, doliną potoku Tămaşului, przez przełęcz Plaiul Foi, oraz wzdłuż potoku Bârsa Tămaşului (granice z masywem Iezer – Păpuşa i Górami Fogaraskimi).
Grań Piatra Craiului kulminuje w szczycie La Om (2238 m.). Na obie strony grani opadają wyniosłe urwiska; w niższych partiach znajdują się bajeczne skalne kaniony. Interesujący jest świat roślinny masywu, obejmujący m.in. gatunki endemiczne. Ze względu na bogactwo przyrodnicze już w 1938 r. utworzono tu rezerwat, w 1990 r. przekształcony w park narodowy o powierzchni 6373 ha. Z drapieżników karpackich w masywie i okolicach występuje ok. 150 niedźwiedzi, 100 wilków oraz 150 rysiów.
Góry te są łatwo dostępne, przede wszystkim od strony Zarneşti. Nocleg możliwy jest u podnóży masywu w kilku schroniskach – Curmatură, Plaiul Foii, Brusturet, a także w niezagospodarowanych schronach. Masyw posiada dobrą sieć szlaków znakowanych, które umożliwiają także wędrówkę w inne pasma górskie, m. in. Góry Fogaraskie. Pomimo małej powierzchni oraz niedalekiej odległości od miast i komunikacji, należy liczyć się tu z typowymi niebezpieczeństwami gór wysokich.
Munţii Postăvaru (Masivul Postăvaru, Góry Braszowskie)
Masyw Postăvaru leży w bezpośredniej bliskości Braszowa. Na północy góry Postăvaru schodzą ku Kotlinie Braszowskiej, stykając się bezpośrednio z miastem Braszów; granicę wschodnią stanowi dolina Timişu po przełęcz Predeal (granica z masywem Piatra Mare należącym do gór Gârbova); granica południowa i południowa i zachodnia biegnie w przybliżeniu szosą Predeal – Râşnov (granica z górami Bucegi); granicę północno-zachodnią stanowi w przybliżeniu droga Râşnov – Braşov.
Najwyższy szczyt to Postăvaru (1799 m.). Góry te wznoszą się dość wybitnie ponad okolicznymi dolinami. Teren w większości pokryty jest lasami, ponad którymi rozciągają się najwyższe partie, połoninne, a częściowo skaliste. W górach leży stacja turystyczna Poiana Braşov wraz z kolejką linową oraz terenami narciarskimi i wyciągami, sięgającymi pod najwyższy szczyt tych gór. Ośrodek ten posiada nieco droższą niż gdzie indziej w Rumunii bazą noclegową. Te łatwo dostępne i niezbyt rozległe góry posiadają też kilka schronisk (najwyżej położone to „Postăvaru” oraz „Cristian Mare”), oraz sieć szlaków turystycznych, umożliwiających zwiedzanie pasma w czasie jednodniowych wypadów.
Munţii Bucegi (węg. Bucsecs)
Bucegi stanowią czwarte pod względem wysokości pasmo Karpat Rumuńskich. Granica północna gór Bucegi biegnie od obniżenia rzeki Bârsa wzdłuż szosy Râşnov – Predeal (w przybliżeniu); granica wschodnia przebiega wzdłuż doliny Prahovy (za którą wznoszą się góry Baiului, należące do gór Gârbova); na południu góry Bucegi przechodzą w pogórze Subkarpat (orientacyjna granica właściwych gór Bucegi biegnie drogą Sinaia – Moroeni); granica zachodnia biegnie przez pewien odcinek doliną Ialomiţy a następnie dolinami Brătei, Valea Neagră, Moieciu i Turcului (granice z górami Leaota oraz Piatra Craiului).
Góry Bucegi kulminują w szczycie Omul (2507 m.). Budowę geologiczną stanowią wapienie, zlepieńce i piaskowce. Układ głównych grzbietów przypomina podkowę. Powyżej 2000 m. Bucegi przybierają charakter wysokogórskiego, trawiastego płaskowyżu. Ku dolinie Prahovy góry opadają charakterystycznymi, stromymi i skalistymi urwiskami, z malowniczymi, krótkimi dolinkami.
Góry Bucegi wraz z niedalekim pasmem Piatra Craiului są jednym z najbardziej interesujących w Rumunii terenów pod względem florystycznym; rejon ten uważany jest niekiedy za centrum karpackiego endemizmu. Teren objęty jest różnymi formami ochrony przyrody, m.in. znajduje się tu park narodowy, utworzony w 1990 r. i obejmujący 18794 ha powierzchni. W parku znalazły się pozostałości puszczy karpackiej a także murawy wysokogórskie oraz fantazyjne formy skalne. Bucegi są ponadto ostoją kozicy, a także rejonem występowania dużych drapieżników karpackich.
Góry Bucegi są najczęściej odwiedzanymi przez turystów górami Rumunii, będąc dogodnie położonymi przy linii kolejowej z Bukaresztu do Braszowa. Baza noclegowa jest liczna; szlaki są tu uczęszczane i dobrze oznakowane. Równocześnie znaczne i gęste zagospodarowanie gór z dużą ilością schronisk, kolejkami linowymi i pnącymi się wysoko drogami służy niestety ich umasowieniu, stanowiąc zagrożenie dla przyrody.
 |
 |
 |
Munţii Leaota
Pasmo Leaota sąsiaduje z górami Bucegi i jest połączone z nim wysokim grzbietem Strungile Mici – Sfântu Ilie. Granice pasma stanowią na północnym wschodzie i wschodzie doliny Moieciu, Valea Neagră, Brătei i Ialomiţy (granica z górami Bucegi); na południu masyw Leaota przechodzi w pogórza; granica zachodnia i połnocno-zachodnia biegnie doliną Dâmboviţy oraz z obniżenia Rucăr przez przełęcz Bran do obniżenia Bran (granica z górami Iezer – Păpuşa i Piatra Craiului).
Najwyższy szczyt stanowi Leaota (2133 m.). Krajobraz głównego grzbietu, wznoszącego się przeważnie na wysokość 1750 – 1900 m. ma charakter typowo połoninny. Pasmo Leaota, w przeciwieństwie do niedalekich gór Bucegi, jest rzadko odwiedzane. Na południowych stokach znajduje się schronisko „Leaota”. Góry te są zwiedzane zazwyczaj w połączeniu z sąsiednimi górami Bucegi.
Tomasz Poller