Timişoara
Miasto w południowo-zachodniej Rumunii – stolica Banatu. Znane też pod węgierską nazwą Temeschwar – czyli „twierdza nad Temeszem” – faktycznie nad Temeszem nie leży. Rzeka przepływa ok. 10 km na południe od miasta, natomiast jego centrum położone jest nad zakolem przekopanego w XIX w kanału Bega, stanowiącego ważny element w skomplikowanym systemie transportu wodnego i melioracji ówczesnego Banatu. Timiszoara należy do największych po Bukareszcie miast Rumunii (ponad 350 tys. mieszkańców) rywalizując w tym zakresie z Braszowem i Konstancą. Jest w swojej klasie metropolią i posiada bardziej wielkomiejski charakter niż np. zbliżone wielkością miasta Siedmiogrodu.
Jej historyczne centrum ma kształt owalu, od południa otoczonego łukiem kanału Begi i jego nadbrzeżnych bulwarów a od północy półkolistą obwodnicą drogową i takąż linią kolejową. Stara Timiszoara to przede wszystkim fajerwerki architektury secesyjnej i barokowej. Szczególnie bogactwa secesyjnych elewacji kamienic (lepiej lub gorzej zachowanych, ale obecnie prowadzonych jest wiele prac remontowych i konserwatorskich) nie powstydziłyby się wielkie metropolie środkowej i zachodniej Europy. Ze wszystkich obecnych miast rumuńskich, których rozkwit przypadł na czasy panowania monarchii austro-węgierskiej, Timiszoara ma najlepiej zachowaną architekturę secesyjną, przewyższając nawet znaną pod tym względem Oradeę.
Otoczone bulwarami i parkami owalne śródmieście poprzecinane jest prostokątną szachownicą uliczek i zawiera trzy stare, prostokątne place połączone wyłączonymi z ruchu kołowego, gwarnymi ciągami spacerowymi, wytyczonymi przez pełne malowniczych secesyjnych fasad uliczki. Obszerny północny plac to Piaţa Unirii (Zjednoczenia) – z rzędami secesyjnych kamieniczek, okazałą barokową figurą wotywną otoczoną ozdobną balustradą pośrodku skweru oraz dwuwieżową barokową fasadą katolickiej katedry z 1754r w pierzei wschodniej. Natomiast w pierzei zachodniej zwraca uwagę barokowa serbska katedra prawosławna (również z połowy XVIII w.). Ta ostatnia świątynia zwrócona jest prezbiterium w stronę placu (wejście od równoległej uliczki), natomiast obok niej pyszni się bogatą ornamentyką i kolorystyką, wspaniała secesyjna fasada serbskiego pałacu biskupiego. Położony bardziej centralnie Piaţa Libertăţii (Plac Wolności) pełni formalnie rolę rynku, choć jest nieco mniejszy, a perspektywę przysłaniają klomby z drzewami. Pośród XVIII i XIX-wiecznych kamienic wypełniających w większości jego pierzeje zwraca uwagę budynek ratusza z 1734 r.
Natomiast najbardziej wielkomiejski charakter ma Piaţa Victoriei (Plac Zwycięstwa) w południowej części starówki, mający kształt wydłużonego prostokąta dochodzącego prostopadle do zielonych bulwarów wzdłuż Begi. Jest to zdecydowanie rumuńskie centrum miasta. Od północy plac zamyka biała fasada teatru i opery narodowej (z okazałym portalem), natomiast na południu perspektywę ogranicza okazała, ceglana świątynia ze strzelistymi wieżycami – to rumuńska katedra prawosławna, fundacja króla Michała z początku lat 40-tych XX w. (zapewne również jako symbol rumuńskiej suwerenności nad Banatem). Wzdłuż głównej osi placu efektowny skwer z fontannami i starannie utrzymanym klombem kwiatowym Po bokach placu rzędy okazałych, wielopiętrowych budynków reprezentujących zarówno secesję, narodowy styl rumuński jak i funkcjonalizm z lat 30-tych. Mieszczą one m.in. reprezentacyjne urzędy, bogate sklepy czy stylowe restauracje, a okazały narożny gmach w pobliżu teatru, to siedziba banackiego uniwersytetu (Timiszoara jest jednym z głównych centrów akademickich Rumunii). Niedaleko Piaţa Victoriei, przy jednej z bocznych uliczek na północny-zachód od teatru znajduje się okazała XIX-wieczna synagoga, z dwuwieżową fasadą w „neomauretańskim” stylu (jedna z dwóch takich w mieście). Z drugiej strony przez placyk pod domem towarowym można przejść pod pochodzący aż z XV w wieku (choć mocno przebudowany), rozległy pałac Hunyadych mieszczący obecnie Muzeum Regionalne. Bulwar koło katedry rumuńskiej przecina ulica wychodząca na pobliski most, prowadzący do południowej, również starej dzielnicy miasta. Dominuje tu, nieco zaniedbana, XIX-wieczna, powęgierska zabudowa.
Kilkaset metrów za mostem, po lewej stronie od głównej ulicy można odnaleźć w pozornie zwykłej kamienicy kościół (zbór) parafii ewangelicko-refomowanej gdzie proboszczem był pastor Laslo Tökés (obecnie biskup). To właśnie od jego aresztowania w grudniu 1989 r. zaczęły się rozruchy w Timiszoarze, dające początek rumuńskiej rewolucji. Przypomina o tym tablica z napisem w czterech językach (rumuńskim, węgierskim, niemieckim i serbskim) na ścianie budynku zboru. Ogólnie pamięć tych dni jest w Timiszoarze czczona: m.in. pod katedrą rumuńską znajdują się drewniane postumenty z tablicami, na których wyryto nazwiska ofiar grudniowych starć, a w witrynie jednej z redakcji gazet na starym mieście zwraca uwagę stała ekspozycja fotograficzna stanowiąca bogatą dokumentację tamtych dramatycznych wydarzeń.