Banat
Kraina historyczno-geograficzna w południowo-zachodniej Rumunii przylegająca do Karpat południowych od północnego-zachodu. Ma wyraźne granice naturalne, co przyczyniło się do jej wyodrębnienia a nawet pewnego wyizolowania w kontekście dziejów historycznych. Banat obejmuje obszar o dość regularnym kształcie, który ogranicza od północy dolny bieg rzeki Mureş (Maruszy) aż do jej ujścia do Cisy. Ta z kolei na odcinku od Szegedu do ujścia do Dunaju stanowi jego zachodnią granicę. Południową granicę tworzą odcinek Dunaju od ujścia Cisy po przełom pomiędzy Karpatami a górami Wschodnioserbskimi oraz główny grzbiet zachodniego fragmentu Karpat południowych (w tym tzw. gór Banackich) do odejścia na północny-wschód bocznego ramienia gór Ţarcu. Grzbiet ten wraz z sąsiadującym od północy, poprzez wyraźną przełęcz komunikacyjną Poarta de Fier a Transilvaniei, masywem Poiana Rusca stanowi wschodnią granicę. Opada on do przełomowego odcinka doliny Mureszu na zachód od miasta Deva, oddzielając Banat od południowego Siedmiogrodu (Transylwanii).
 |
 |
 |
Praktycznie od XII w Banat należał do Węgier, w połowie XVI w dostał się pod panowanie tureckie a od 1718 r. austriackie. Jako region przygraniczny, wyludniony i zniszczony wojnami stał się dla Habsburgów terenem dość intensywnej akcji osiedleńczej. Dla zapewnienia rozwoju gospodarczego – głównie rolnictwa na żyznej, nadrzecznej równinie, osadzano tu nie Węgrów lecz przede wszystkim ludność pochodzenia niemieckiego określaną mianem Szwabów, a także Serbów z pobliskiej Wojwodiny (dziś północno-zachodnia Serbia – dokąd przybyli w XVIw z Kosowa, uciekając przed naporem popieranych przez Turków Albańczyków). W połączeniu z pozostającymi jeszcze skupiskami Rumunów (Wołochów) i nielicznych Węgrów powstała wielonarodowa społeczność, która mimo zmian strukturalnych, przemian politycznych i burz dziejowych następnych 200 lat – przetrwała do dzisiaj.
Obecnie w oparciu o podziały polityczne po I wojnie światowej większa cześć Banatu należy do Rumunii, zachodni pas wzdłuż Cisy do Serbii (Nowej Jugosławii) a tylko niewielki skrawek (dziewięć wsi koło Szegedu) do Węgier. W rumuńskiej części Banatu blisko 70% mieszkańców stanowią Rumuni, dalej Serbowie, Niemcy (Szwabi), których znaczna część wyemigrowała po obydwóch wojnach światowych i dopiero na czwartym miejscu Węgrzy. Ich obecność jest tu znacznie mniej dostrzegalna niż np. w środkowym czy wschodnim Siedmiogrodzie czy nawet w sąsiadującej z Banatem od północy – Crişanie.
 |
 |
 |
Jadąc z Polski najczęściej do Banatu wjeżdża się od strony północnej przekraczając most na Mureszu na południowych przedmieściach Aradu, który jeszcze nie jest miastem banackim. Stąd wygodna szosa a z nią linia kolejowa prowadzą prosto na południe poprzez rozległą równinę z bezkresem pól uprawnych w stronę płynącej przez środek Banatu rzeki Timiş i stolicy tej krainy – Timiszoary.